پایگاه اطلاع رسانی آیت الله عباسی خراسانی

حدیث اخلاقی (نیکی به والدین – پرهیز از مردم‌آزاری) – پایگاه اطلاع رسانی آیت الله عباسی خراسانی

حدیث اخلاقی (نیکی به والدین – پرهیز از مردم‌آزاری)

آذر 21, 1400

حدیث اخلاقی (نیکی به والدین – پرهیز از مردم‌آزاری)

عن رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله): «إن الله وضع أربعا فی أربع: برکةَ العلم فی تعظیم الأُستاذ و بقاءَ الایمان فی تعظیم الله و لذة العیش فی بر الوالدین و النجاة من النار فی ترک ایذاء الغیر».[۱]

در ایامی که در آستانه ولادت پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و امام صادق (علیه‌السلام) هستیم. یکی از راه‌های تکریم ائمه (علیهم‌السلام)، اقتدا به فرمایش‌های آنها است. استاد بشر و معلم انسانیت هستند. باید تعظیم شعائر و تکریم فرمایش‌های آنها داشت.

پایین‌ترین و بالاترین مراتب اطاعت والدین

خداوند چهار چیز را در چهار چیز قرار داده است: برکت علم در تعظیم استاد و بقای ایمان در تعظیم خدا و لذت زندگی در نیکی به پدر و مادر است. اگر قرار باشد انسان طعم زندگی را بچشد، باید در خدمت پدر و مادر باشد. ﴿فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ﴾.[۲] چیزی که نگران‌شان کند، نباید انجام دهید، یا بگویید. این نهی است. ﴿وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ﴾.[۳] آن‌چنان بال‌های اطاعت را برای آنها پهن کند که هیچ‌گونه زوایای خلاف اطاعت نباشد. پایین‌ترین مراتب اطاعت این است که دستورهای آنها را انجام دهد و بالاترین مرتبه اینکه اشاراتِ دستورهای آنها را بفهمد و ببیند چه لازم دارند؛ این خیلی مهم است. به تعبیر منِ طلبه، اطاعت عملی، بالاتر از اطاعت علمی و قولی است. گاهی می‌گویند آب بده، ولی گاهی قبل از صدور فرمان از آنها، فرمان را می‌فهمد. «آن کس است اهل بشارت که اشارت داند».[۴] چرا زندگی لذت می‌یابد. عرب زندگی را عیش می‌گوید؛ چون که در آن یک لذت و شادمانی و خوشحالی است؛ یعنی به خاطر فرح آن، عیش است. لذت هم که اضافه شود، نفع دیگری است. کسی که مطیع پدر و مادر است، اسباب را با خودش همراه دارد. کسی که به تعبیر من اسباب را به همراه دارد، مسببات پشت سرش است. دعا و فکر پدر و مادر، مستجاب است؛ له، یا علیه؛ یعنی دعای آنها می‌تواند به نفع، یا ضرر فرزند باشد. اکثر شما پدر هستید. اینها را رعایت کنید. خدای نخواسته حرفی بر خلاف آنها گفته نشود؛ چون که آثار وضعی دارد. اطاعت هم همین‌طور است. وقتی آدم در خدمت پدر و مادر باشد، مسبب که زندگی است، به دنبالش می‌آید.

اطاعت از پدر و محبت به مادر

بارها عرض کردم و باز تکرار می‌کنم: تعبیر ما این است که اطاعت پدر و محبت به مادر؛ یعنی هر یک را با توجه به جنس خودشان اطاعت کنید. اگر پدر نهی‌ای کند، حق پدر مقدم است. مسأله‌ی فقهی داریم که اگر پدری دخترش را اذن داده است برای ازدواج و پدرِ پدر، یعنی جد هم اذن برای ازدواج دیگری داده است، اذن جد مقدم است بر اذن پدر. چون دو ولایت دارد. جد، نوه را عقد کرد و پدر هم عقد کرد، جد مقدم است. الولد و ماله لأبیه. فرزند هم متعلق به پدر است.[۵] در لذت عیشی که همراه با اطاعت پدر است، اسباب هم انسان را همراهی می‌کند.

زمان دعا برای والدین

فضلای محترم برای این قسمت برنامه‌ریزی علمی نه، بلکه برنامه‌ریزی عملی کنید. اطاعت عملی خیلی مهم است. جالب اینجا است که لذت عیش و تعظیم والدین در کنار تعظیم خدا و استاد است. ﴿أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ﴾.[۶] اگر والدینی در قید حیات هستند که دو چندان تکلیف داریم. اگر در عالم برزخ هستند، باز هم تکلیف داریم. خاضعانه و خاشعانه عرض می‌کنم اگر می‌خواهید در زندگی خیر ببینید، هر روز برای آنها دعا کنید. بهترین دعا در قنوت است. بهترین دعا، دعای قنوت نماز شب است. یکی دو نفر از چهل نفر که می‌خواهید دعا کنید، والدین باشند.

دعای روزانه برای والدین

کسی آمد خدمت حضرت علی (علیه‌السلام) و عرض کرد که زندگی‌ام مشکل دارد. روایت، طولانی است. حضرت دلایل مختلفی را آوردند و فرمودند: «پشت به قبله، یا رو به قبله ادرار می‌کنی، یا روی قبرها راه می‌روی، یا … ». گفت: «نه». حضرت فرمودند: «نکند هر روز برای پدر و مادرت دعا نمی‌کنی»؟ گفت: «آری هفتگی دعا می‌کنم». حضرت فرمودند: «مشکل اینجا است؛ هر روز دعا کن». آن شخص دعا کرد و مشکل حل شد.

پرهیز از مردم‌آزاری، راه نجات از آتش جهنم

نجات از آتش به این است که مردم‌آزاری نکند. این مردم، خودش هم شاملش هست. خودآزاری هم از مردم‌آزاری است. همسرآزاری و بچه آزاری؛ ولو با زبانش.

خاطره‌ای از علامه حسن‌زاده آملی و ارتباط ایشان با مردم

خاطرات زیادی از علامه حسن‌زاده رحمه‌الله دارم. ایشان خیلی به مردم، احترام عجیبی داشتند. کارهای شخصی را مانند خرید نان و منزل را انجام می‌دهند. گفتم اجازه دهید من نان بگیرم، ولی ایشان نمی‌گذاشتند. حتی گفتم نان را بنده بیاورم، نمی‌گذاشتند. این قدر آن نانوای کوچه ممتاز به ایشان احترام می‌کرد و زود به ایشان نان می‌داد، ولی ایشان بر نمی‌داشتند تا نوبت‌شان شود. همان جا می‌نشستیم. می‌گفتند اینجا هم مدرسه است. بگذار ملکوت عالم ببیند. همه جا مدرسه است. اجازه نمی‌دادند درب منزل‌شان را باز کنم. می‌فرمودند: بگذارید من آنها را ردّ کنم و به درس برسیم. شما نمی‌توانید.

خیلی مهربان بودند. کارهای مردم را راه می‌انداختند. ایشان حتی در مشکلات کشوری راهکار می‌دادند. منحصر به خودشان بود. مُجاز نیستم بگویم. من راهکارهای آقا رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌وآله) را برای درمان دردها و شفای مریض‌ها و رهبری خاص می‌دانم. کسانی هم که پیرو ایشان باشند، منحصر به فرد می‌شوند و راهکار خاص خود را دارند. خُلُق عظیم، یعنی اخلاق در حد اعجاز است؛ نه اینکه دیگران نتوانند برسند، به این مقام نمی‌توانند برسند؛ ولی رسیدن به مقام تالی تِلو و مرتبه بعد از ایشان، کاملا باز است.

پرهیز از ایذاء زبانی نسبت به مردم

ایذاء خلق از زبان شروع می‌شود. با زن و بچه و دوستان و هم‌حجره و همکار و هم‌سن و سال، مراقب باشیم که غیبت و تهمت و اهانت نباشد. گاهی زبان‌آزاری ندارد، ولی کارآزاری دارد. کاری می‌کند که دیگران آزرده می‌شوند. باید مراقب خودمان باشیم. خودش را هم اذیت و آزار نکند. اکثر کسانی که به زمین می‌خورند، یا به جایی نمی‌رسند، به خاطر این است که به اطرافیان نمی‌رسند و نمی‌پایند. فقط به خود می‌پردازند.

باید مانند شمع ایستاده برای دیگران، نوربخش باشیم؛ در اخلاق و تزکیه. شمع افتاده همیشه خاموش می‌شود. عالم اگر افتاد، خاموش می‌شود. وقتی کشیک نفس نداشته باشیم، می‌افتیم. در طول سال و ایام، محبت کنید ساعت خاصی را در شبانه‌روز بین نماز ظهر و عصر، یا سحر، یا بعد از نماز شب، یا عشاء، زمان خاصی برای مراقبت ویژه بگذارید. متخصص‌ها بیمار را در اتاق درمان معاینه می‌کنند که کجا دچار نقص شده است. اگر هرزگرا نبودیم، به جایی می‌رسیم.

برکت علم در تعظیم استاد، بقای ایمان در اکرام باری‌تعالی و لذت عیش در خوبی به والدین ونجات از آتش در آزار ندادن خلق است.

[۱] ینابیع الحکمة،ج۴، ص۲۳۷٫

[۲] سوره اسراء، آيه ۲۳٫

[۳] سوره اسراء، آيه ۲۴٫

[۴] غزلیات حافظ، غزل شماره۱۹٫

[۵] جواهر الكلام، النجفي الجواهري، الشيخ محمد حسن، ج۲۹، ص۲۱۱٫

[۶] سوره لقمان، آيه ۱۴٫

Share on print
Share on email
Share on odnoklassniki
موسسه باران حکمت

موسسه باران حکمت

دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله هادی عباسی خراسانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *